□ 靳晓燕 陈冠合

将素布铺展，拿起蜡刀蘸取蜡液，旋即在布上推移，图案了然于心，落刀流畅自然，形成不同形态的画底。待蜡液凝固，布面便成了画面。高温煮洗、黄蜡褪去；清水漂洗，蜡去花现。

晾晒，当深浅不一的蓝白画布呈现之时，时间给出了答案。

苗族蜡染，古称蜡缬，是一种以蜡防染的传统手工艺。2006年，苗族蜡染技艺被列为第一批国家级非物质文化遗产名录。以蜡为笔，以布为纸，将传说、祝愿刻在布匹之上。

对黔东南苗族侗族自治州丹寨县的女性而言，这曾经是她们日复一日、习以为常的生活。蜡染布匹被做成盛装、童装、床单、背面、背包、背带、挎包。日日与蓝草相伴，她们的手指被染成深蓝，指甲也是如此。

画蜡是最能展现蜡染技艺的关键。在丹寨卡拉村蓝锦染艺工坊，我们见到了一群正在画蜡的嬢嬢。嬢嬢端坐在桌前，不时将蜡刀蘸取蜂蜡，不用直尺和圆规，就能画出各种几何纹和其他自然纹。

“我们丹寨蜡染的蜡刀是月牙形的，由铜片制成。铜的导热性好，能让蜡液保持恒温。”说起蜡染，工坊创始人、州级苗族蜡染技艺代表性传承人张义苹滔滔不绝。

丹寨苗族蜡染以自然界中的花鸟鱼虫为素材，创作出各种别致的图案。这些图案里，藏着一个民族的历史文化。如涡妥纹寓意圆满；蝴蝶纹象征繁衍与生机；铜鼓纹寓意对美好的向往。

“涡妥纹是比较考验技巧的。在家的时候，妈妈画，我就学。十二三岁时，就可以把圆画得不错了，都是熟能生巧。”张义苹说。

在苗族蜡染技艺中，分为：布料制作、蜡液制作、蓝靛制作、画蜡、浸染、脱蜡、缝合等十来道工艺。丹寨蜡染通常用当地蓝靛草染色，将叶子浸泡、发酵、过滤等多道工序制成。蓝靛就是天然植物发酵的染液，平常就存在染缸里。

工坊外，就是染缸。“染色不是一泡就上色，染色还要加米酒、草木灰水、酸辣汤等，这是传统的做法。染色需要反复浸染，拿出来跟空气接触氧化，再反复。颜色越深，染的次数和时间越长。”张义苹一边示范，一边讲解：“真蜡染有裂纹，染进去不规则；假蜡染均匀得一点裂纹都没有。手艺不好的会糊，形状不清晰。”

一方面是坚守传统，一方面是创新。张义苹把传统蜡染技艺与国画的形式结合，画出了山水景致。这种染色跟传统染的也不一样，是多层次上蜡、多层次染色，反复浸染，反复上蜡，呈现出深蓝和浅蓝之色。染色很难控制，但做出来，意境深远。

丹寨县相继开设了蜡染体验课堂，面向学生、游客开展沉浸式蜡染体验，每年接待大量研学团队，推动技艺活态传播，“非遗+研学”业态正在兴起。越来越多返乡青年、“00后”年轻人加入蜡染创作队伍，为古老技艺注入青春活力。蜡染产业已经成为丹寨推动文旅融合、带动群众增收、助力乡村振兴的特色产业。

Dad dob dlub put dax.dad diangb diuk jangb daib nenb eb jangb,was dias diot liul dob gid waix,dol bangx xit nins diot jox hvib,diangb diuk hvok jangx vut,jangx not diel bangf huad.Dangl eb jangb ngas yangx,liul dob ghax jangx huad.Hot diot eb but、liul huad tend jab;Eb hxib lol yil,jangb mongl bangx fangt.

Zab diot,dangl liul dob khangd dob khangd nil sail fangt dax not diel jab hxot id,ghax dot laib hveb yangx.

Dail Hmub bangf laib tut hvok,sangs lul gol hsand jab,dios ib diel dad jangb langl wat bangf ib diel gheb gid lul.Niangb diot hniut 2006,dail Hmub dol lob bil tut hvok gos hvuk mail guaif jab feif wub zib wenf huad yif caif mind luf hsat denx id.Dad jangb lol ait bif,dad dob lol ait dud,dad dol hveb hnangd、xangx hent kheik niangb liul dob gid waix.

Des Qeef Dongb Naif Dail Hmub Dail Gud Nongf Ghend Nongf Niangb Bangf Jox Fangb Yaf Vangl Xeed bangf dol wuk lul daib pik hmat dax,dol nongd dios nenx dol dluf hnaib dluf hmangt、ait bub ait lias bangf dol khangd nongx khangd nangl.Dol dob tut hvok gos ait jangx dol ud wangb hlieb、ud jib daib、dol qut、ghab lik bongk、daif ak、hlat bib、daif fix jil.Hnaib hnaib sul niangb nox ait bul,nenx dol bangf dol dad bil gos hsaid jangx nox bongb yongb，dol gent bil seix dios ait nongd.

Eb Jangb dios ngit bongf tut hvok hsat vut bangf lob bil.Niangb Yaf Vangl Kad Lad laib vangl bangf laib zaid hsend jab,bib bongf ib mail niangb hvok jangb bangf jib mais.Dol jib mais niangb diot diangb dangk ghab mais,ghad hxot dad diangb diuk mongl ghongs jangb gangb wab,ax ed diangb qik sul qik dlenx,ghax hvok jangx not diel ghab dit deix sul dol ghab dit gid hsab.

“Bib Yaf Vangl tut hvok bangf diangb diuk ghongs jangb dios laib wangb hmid hlat,dios dad dex ait ait jangx.Dol dex bangf vut duf kib,ait dol eb jangb eb hxed ghongf nongf.”Hmat leit tut hvok,zaid gheb bangf ghab hfud、Zeb jif dail Hmub tut hvok gheb gid daid biaod Zangb Yid Pinf hmat ax maix gid dangf.

Yaf Vangl dail Hmub tut hvok nongt nongf dad ghab vangx ghab bil dol bangx dol nes、dol gangb dol nail lol ait bend,ait jangx not diel vut ngit bangf dol wangb.Dol wangb nongd gid niangs,mid maix ib laib minf cuf bangf dol ghab lil ghot.Liek dol ghab dit gob wob ghax hot vut dlenx;Hot ghab dit gangb bax lief dol not dot xangf;Hot ghab dit niel dex niangb hvent niangb lal.

“Dol ghab dit gob wob ghax hsat ngit bongf lob bil dail.Niangb zaid bangf hxot id,wil mais hvok,wil ghax ghok.Niangb diot juf ob bib hniut hxot id,ghax hvok jangx vut not yangx,sail dios ait not lias lob bil dax dail.” Zangb Yid Pinf hmat hot.

Niangb dail Hmut laib tut hvok nongd,cait jangx:Ait dob、ait eb jangb、ait dens nix、hvok jangb、hsend jab、tent jangb、paib jub juf nox laib gheb gid.Yaf Vangl tut hvok hxot hxot dad diub fangb dol vob ngangx lol hsend jab,dad ghab nex lol xut、dus hmongb、hsab ghad hliad nox diel gheb gid ait jangx.Dob eb vob ngangx ghax dios hsend jab bangf dol ghab nangx ghab det,hxot hxot ghax dub niangb ongt eb jab gid niangs.

Zaid ait gheb gid gux,ghax dios ongt eb jaob.“Hsend jab ax dios jus xut ghax maix jab,hsend jab dail ed jud hsaid、eb ghad hxud dul、eb zas eb sob hxub haib,laib nongd dios sangs lul bangf dol gheb gid.Hsend jab nongt hsend not dias,dad dax sul dol bongt xit diuk diot,diangd ghangb dlend.Dol yeef seef vel dob,hsend bangf ghad gad vel not sul dol sif jeeb vel dad.”Zangb Yid Pinf ib bil ait ib bil hmat hot:“Hangd hot deix bangf tut hvok maix dait gid,hsend dax mongl ax zenx yenx;Hangd hot tut hvok zenx yenx nenk daib ghax dios ib nenk dait gid sail ax maix.Lob bil ax vut ghax lax mais,dol wangb ax xend.

Ib jox gid dios ved sangs lul bangf lob bil,ib jox gid dios ait hvib ait lal.Zangb Yid Pinf dad sangs lul dol lob bil sul dol god huad xit sul dax,hvok jangx dol ghab vangx ghab diongl.Laib hsend jab nongd sul sangs lul hsend jab seix ax jus diel,dios not sangx diot jangb、not sangx hsend jab,not lind xut jab,not lind diot jangb,fangt dangx not dob nox nil dax.Hsend jab xat ait,ait jangx dax yangx,ghax vut lins niox.

Yaf Vangl Xeed gid denx dangl ghangb ait jangx tut hvok bangf laib kod tangf,baib dol jib daib dongf leix、baib dol khat hxid fangb lol ait laib tut hvok nongd,hniut hniut seik not laib ghok lias bangf dol khat,hvongd dol lob bil ghok lias mongl denx,“feif yif+ghok leix”vel ait vel vut dax.Dol vangt diangd zaid、00 houd lol hsend jab vel ait vel not dax,baib sangs lul dol lob bil ait jangx ves dax.Tut hvok dol gheb gid nongd jangx Yaf Vangl wenf lix xit xul、baib dol naix ait vut ait dlas dax、tuib dongd diub fangb diub vangl bangf dol lob bil maix teef seef jox wangb dax.

（来源《光明日报》 翻译：吴里城

译审：张成）