□ 朱登芳
鼓点响起，“脸子”一戴，长衫一甩，刀枪随唱腔起落，锣鼓声还未散去，花灯的唱腔、山歌的乡音又从街巷另一头接了上来。
近日，在“21℃的城市·安顺屯堡非遗展演活动”中，巡游队伍从安顺市西秀区若飞广场出发，沿古城街巷一路展演至文庙广场，当地非遗地戏、花灯、山歌等表演轮番亮相。
600多年过去，屯堡文化被越来越多的人看到。
时间推回明代，随着军队挥师西南，大批军民在黔中屯军屯田、建城戍边，他们开垦田地、修筑村寨、繁衍生息，中原、江南文化与当地文化在漫长岁月中交融，逐渐形成独具特色的屯堡文化，如天龙、云峰八寨、鲍家屯、旧州……石头砌起的院落、代代相传的地戏、服饰、饮食和节庆习俗，至今仍留在当地群众的日常里。
而今天，走进这些村寨，看到的不只是旧时光，石板街上，老屋依旧沿街排开，街角却有了咖啡馆、手作店；有人坐在檐下闲谈，也有人拖着行李住进一方老院……
旧州古镇里，一座由老房子改成的民宿，见证了这种变化。
“11年前，我把自家的老房子改造成15间客房，取名‘归来客栈’。”当地居民朱光模说，还没正式开业，就有人找上门来住宿。
这些年，他看着旧州一点点发生变化。早些年，古镇里的休闲业态很少，如今，咖啡馆、民宿、手作等新业态沿着老街慢慢铺开，还增加了非遗体验馆、非遗主理人街区，游客停留的时间也渐渐拉长。
这种在岁月里长出新内容的变化，也发生在当地的传统手工艺中。在省级非物质文化遗产代表性项目安顺木雕市级代表性传承人鲍波的工作室里，一张张传统地戏“脸子”正在变小。
传统表演面具一尺长，约33厘米，鲍波把它缩到3到5厘米，再与书法、家居摆件、饰品结合，让原本属于地戏表演的传统面具，有了更多走进日常生活的可能。
“要用创新‘养’传统。”鲍波说。
这些年，鲍波一直在传统技艺与现代审美之间寻找新的表达，让一张张地戏“脸子”从戏台走进寻常生活，成为游客愿意带回家的伴手礼。
市场也给出了回应。今年5月，他带着一批文创产品参加深圳文博会，小脸谱与书法结合的家居摆台一度卖断货，饰品等产品也供不应求。
传统手工艺的发展变化，只是屯堡文化不断适应社会发展的一个缩影，把目光投向更广阔的屯堡村寨，老建筑、老技艺与新的消费场景、体验方式正在更多地方相遇。
云峰屯堡的古宅里，非遗工坊、文创商店、主题民宿陆续进入，游客可以画一张地戏“脸子”、体验蜡染，也可以跟着以屯堡历史为背景的“剧本游”穿行石巷。
2025年，云峰屯堡新增剧游、旅拍、特色民宿、主题餐饮、非遗文创、书吧等近30种业态，全年游客量超过40万人次，旅游综合收入约900万元。
岁月流转，六百多年历史没有被封存在某一个年代，它还在一座座院落里，在一刀一凿间，在街巷的烟火中，继续往前走。
Ndanljoongl daz ndangl,“jaabtnac”daz xomc,beahraiz daz feengc, fahqyaangx hal hinglhoongz henc henc rongz rongz, hingl joongllaz hazlengc fih byag, gaais hingl hoongz waldangl，hingl guehweanl deel daaus hoongz dais baaihunx jaucluangs deel mal sunc mos bai.
Jic ngonz nix,qyus ndael“Hoonglmaiz Mbeelyianj Feiyyif Ndanlyingz Boldumh·Ndanlxingz 21℃”,jongs xianhbyaaic deel byaaic dais jaanglbiangh Roffeiy qyus Qiy Xiyxiuq Siq Boldumh deel osmal,silriangz deeuz luangs xingzgaus dingz byaaic dingz yianj mal dangz jaanglbiangh Wenfmiaoq,gaais yisjaanglbiangh feiyyif，yis waldangl，weanl sams yiangh weanlyis geaznix dungxdaaml gueh os haec maiz leeux.
Rogtbas laail bil gvasbail,xazraaus laixlih mbaanx ndanlyingz oons langl oons ndaix wenzlaail ximlranl.
Ngonzxez daausbail dangz xeeuh Mingz,jongs gunl laaux haaix mal dangz beangz sailnaamz,jiclaail buxbeangz buxgunl qyus beangz jincjaangl Gvisxul nix xaabt gunl xaaux naz，xaaux xingz daez beangz,hocdeel haail rih haail naz，xaaux mbaanx xaaux luangs，suncxeeuh gvasngonz,xazraaus laixlih gaais beangz jaanglgvagt，baaihnaamz Nyielraiz deel riangz xazraaus laixlih geaznix qyus ndael ngonzxez raiznaanz nix dungxgaabt dungxjoonc,naaihnaaih xaauxbanz xazraaus laixlih ndanlyingz gaais luamc banzliangl deel bai.Tianylungf，beedt mbaanx Yinffungy，Baoqjiaytenf，Jiuqzouy……gaais dazhoongh aul rinl dab banz deel, gaais yisjaanglbiangh，ndaangldanc，gaaisgenl riangz raausbeangz ngonzxiangl xeeuh daaml xaauz xuanz mal langl deel,dangz xeznix hazlengc lix qyus ndael ndianlngonz buxmbaanx ndanlyingz.
Dangz meanhnix,byaaic hauc sams mbaanx xeeuhjees nix,miz gah ndaix ximlranl gaais yianghgaus gusndux deel doh, qyus genz ronl rinlbeens deel,raanzgaus hazlengc silriangz deeuz gaail qyus banzbaaiz,damx qyus geazgungx deeuz gaail deel lix ndanlraanz gaail kayfeiy，raanzdiams gaail hos hoonglfengz bai;lix wenz nangh qyus lacros degtxuex,yieh lix wenz rah gaaisgaais dancyungh deel hauc dazhoongh gaus ndeeul bai……
Qyus helgaus Jiuqzouy,lix ndanl raanzdianh deengl aul raanzgaus gaaic banz ndeeul, xih deengl yianghnix bians banz.
“11 bil goons, gul aul ndanl raanzgaus raanz gul gaaic banz 15 hoongsraanz haec buxhees qyus,osxoh gueh Raanzdianh Daausmal.” Buxbeangz Jiuqzouy Zuy Guangymof nauz, doc fih haaildul xux hees dazraaix,xih lix wenz ral dangz raanz mal qyus bai.
Jic bil nix, deel ximlranl Jiuqzouy baizndeeul bians eedtndeeul. Bil baizxaux, yiangh gax xunzmaiz ndael helgaus deel leeux nois,xeznix, raanz gaail kayfeiy，raanzdianh，raanzdiams gaail hos hoonglfengz sams raanz gueh gaxmos nix silriangz gaailgaus naaihnaaih mbeel qyus,hazlengc dol ndanlraanz xeh gueh yiangh feiyyif，deeuzgaail buxguanc gueh yiangh feiyyif deeml,heesxunz yieh dangx qyus naanz dol bai.
Qyus ndael ngonzxez mos os banz yianghmos dengcnix,yieh os qyus gaais baizfengz xeeuhjees mbaanx ndanlyingz soonl haec deel，baizfengz gveedtfaix Boldumh deengl baizfengz feiyyif mbagt senjjif,buxdaamlsunc ndaix gueh buxdaais mbagt siqjif deel guehxoh Baoq Boy,qyus hoongsguehhoongl Baoq Boy,jeebt jaabtnac xeeuhjees aul mal gueh yisjaanglbiangh ndeeul xeznix hazlengc bians nis.
Jaabtnac xeeuhjees guehyis yungh deel raiz xigt ndeeul,xih deengl 33 lifmij dengcnix,Baoq Boy haec deel bians dinc banz 3 dangz 5 lifmij, hazlengc haec deel aul mal riangz ndanlsel luamc，dangzyiangh baaic ndaelraanz，dangzyiangh nis xiangsndaangl samsnix dungxgaabt, haec gaais jaabtnac benc deengl aul mal gueh yisjaanglbiangh nix, ndaix os qyus ndianlngonz xezlaangs laail dol.
“Haz aul gaais xaauxmos mal ‘rumx’ gaais xeeuhjees.” Baoq Boy nauz dengcnix.
Sams bil nix,Baoq Boy xanh qyus jaanglndael yiangh baizfengz xeeuhjees riangz fusdal ximl yiangh xauhndil xeeuhnix bail ral ronlmos guehsians,haec jaabtnac yisjaanglbiangh deel jeebt daaml jeebt dais genz daaiz bail dangz ndianlngonz xezlaangs,biansbanz yiangh laixloh ndil riuc xos fengz haec buxhees mal xunz yuans dez bail raanz deel.
Haanghjeex yieh haanl haaus bai. Ndianl 5 bilnix, deel dez sams dangzyiangh il xazraaus laixlih xaaux os deel bail dangz gaais wis wenfbofhuiq baaih Senyzenq, gaais dangzyiangh baaic ndaelraanz aul jaabtnac nis riangz ndanlsel luamc dungxgaabt gueh banz deel doc ndaix gaailgaadt ies bai,dangzyiangh nis xiangsndaangl sams yiangh hos nix yieh miz damx gaail.
Baizfengz xeeuhjees mbeelfaadt biansyiangh,gaaisnix xih deengl gaais gogt nis ndeeul haec wenz rox mbaanx ndanlyingz qyus xeeuhnix bail ral ronlmos guehsians, xuangs dal ximl bail sams mbaanx ndanlyingz gvaangslaangh deel dol deeml,xeznix ndanlraanz xeeuhjees，baizfengz xeeuhjees doc ganx riangz dangz deenhmos xezmos saecxeenz，il josis mos xeh gaais ndilmaiz sams sians nix dungxbungz os qyus laail geaz bai.
Qyus ndael raanz xeeuhjees ndanlyingz Yinffungy,raanz gueh hoongl feiyyif，raanzdiams gaail hos il xazraaus laixlih xaaux deel doc naaih dungxdaaml lix bai,heesxunz ndaix bail weeh jeebt jaabtnac yisjaanglbiangh ndeeul，bail xeh nyumxdeemc,ndaanglgaus yieh ndaix riangzlangl il sians xeeuhjees ndanlyingz guehgogt mal gah dingz yianj yismaiz dingz byaaic gvas luangsrinl.
Bil 2025,ndanlyingz Yinffungy lix gah yianj yismaiz，xunzdeenh xeeusngauz，raanzdianh luamc banzliangl，gaaisgenl lix zujtif，dangzyiangh il xazraaus laixlih xaaux gaais feiyyif，raanz ximlsel iadtnaais samsnix haz dangz 30 yiangh gaxmos, heesxunz leeux bil laailgvas 40 faanh wenz (daaus),bangh xunzxianh dangzdoh ndaix xeenz hauc 900 faanh manz dengcnix.
Ngonzxez bailnac, rogtbas laail bil ngonzxez fih deengl jangl qyus xeeuhlaez billaez xingh,deel hazlengc lix qyus idt ndanl dazhoongh,qyus bas fahmid fahsius,qyus ndael wanzfiz deeuz gaail deeuz luangs deel,xanh gvas bail nac.
（来源：天眼新闻 翻译：黄德峰 译审：王正直）